|
اسم من «سنا» است!
|
فارسي و عربي من سنا است، در بلوچستان به انواع من كاسپيند، نيلتاك، ديدوال و سناكوري گويند. انواع و اقسام من همه داراي خاصيت مسهلي ميباشند. زادگاه اوليه من افريقا، عربستان، هندوستان و بلوچستان است. قسمت مورد استفاده انواع گياه من برگچه و ميوه من است.
ميوه من غالبا سناي هندي ناميده ميشود. برگهاي من مركب بوده و معمولا از پنج تا هفت زوج برگچه تشكيل شده است. برگچهها دراز، باريك و نوك تيز هستند، گلهاي من زرد رنگ و ميوه من غلافي بدون انحنا ميباشد. برگهاي مرا در بهار بايد چيد، ولي يك نوع من تابستاني است كه برگ آن عريضتر و گل آن زرد است و در عربستان سعودي آن را شرق نامند. ميوه اين گونه سنا مسطح و داراي دو كنار قوسي است كه انحناي يكي از كنارهها كمتر است.
نوع ايراني من كه به سناي فارسي معروف است، در بلوچستان، بندر عباس و جنوب ايران ميرويد. ضخامت برگچههاي آن زياد است، و هر برگچه داراي دمبرگ كوتاهي به رنگ نارنجي است. ميوه من نيز با سناي مكي فرق فاحش دارد كنارههاي ميوه من بر خلاف سناي هندي و مكي تحدب زيادتر داشته و رنگ آن مايل به قهوهاي است. در برگچه و ميوه من عوامل دارويي گوناگون وجود دارد، و به علاوه داراي كمي صمغ، املاح منيزي و نوعي قند است كه مقدار آنها در گياهان خودرو و پرورش يافته فرق ميكند.
برگچه و ميوه من داراي اثر مسهلي است، و به مقدار كم مختصري ايجاد دل پيچه ميكند و به همين جهت در طب جديد آن را همراه با كمي بلادن تجويز مينمايند ولي داروسازان سنتي ايران مرا با روغن بادام يا گل سرخ به مريضها ميدادنند تا عوارض برگچههاي مرا قبل از مصرف 48 ساعت در چهار برابر وزن آن الكل 95 درجه قرار ميدهند. با اين عمل از قدرت مسهلي من كاسته شده، و عوارض آن برطرف ميشود. برگچههاي من اگر مدتي در آب جوشيده شوند، اثر مسهلي خود را از دست خواهند داد. تجويز من براي زنان باردار و بچه شيرده ممنوع است، مگر موقعي كه بخواهند به بچه شيرخوار مسهل بدهند. در اين صورت به مادر سنا ميدهند تا شير او در كودك حالت مسهلي ايجاد نمايد. من مسهل بلغم، سودا و صفرا هستم، و اخلاط سوخته را دفع مينمايم من مقوي و ضد عفوني كننده پوست بدن هستم، مرا جهت درد شقيقه، صداع كهنه، جنون، درد پهلو، تنگي نفس، قولنج، سياتيك، نقرس، داءالثعلب، داءالحيه، زخمهاي كهنه، كشتن كرم معده، ترك دست و پا و درد مفاصل تجويز مينمايند. نوشيدن جوشانده چهار گرم برگ من در شانزده گرم روغن زيتون كه به نصف برسد، جهت درد كمر و بواسير نافع است، خوردن يك مثقال كوبيده برگ من با عسل سه روز متوالي تا هفت روز جهت برطرف شدن درد مفاصل و نقرس سودمند ميباشد. مقدار خوراك برگ من سه تاپنج گرم است، و اين مقدار ابتدا توليد قراقر در شكم كرده، و بعد اثر دفع بطور خفيف ظاهر ميشود، و پس از پنج تا شش ساعت كامل ميگردد. دمكرده 10 تا 300 گرم آب، به عنوان مسهل و يك چهارم آن به عنوان ملين داده ميشود. كساني كه از برگچه و ميوه من به عنوان مسهل استفاده ميكنند نبايد قليائيات مثل جوش شيرين و آب آهك مصرف نمايند.
قره تاج
فارسي من قره تاج است، اعراب به من ام الكلب و اناغورس گويند. من جنگهاي كردستان به مقدار زياد ميرويم و در خارج از ايران در منطقه مديترانه و بعضي از نواحي آسياه به عمل ميآيم درخته من سك تا سه متر طول دارد و داراي برگهاي مركب از سه تا برگ و دمبرگ دراز است. گلهاي من به رنگ زرد و ميوه من به صورت غلاف قوسي شكل است. از تمام قسمتهاي مختلف گياه من بوي نامطبوع استشمام ميشود.
ميوه من كه شبيه لوبيا ميباشد. داراي اثر سمي است و غالبا اطفال آن را با لوبيا اشتباه كرده مسموم ميشوند. شير حيواناتي كه از گياه من بخورند بدبو ميشود. در دانههاي من يك ماده رنگي يك ماده روغني وجود دارد. برگ، ساقه و ريشه گياه من به مقدار كم مسهل و ضد كرم بوده، قيآور و قاعدهآور است. داروسازان سنتي ايران گياه مرا بهترين درمان هاري و پادزهر سموم حشرات ميدانستند و آن را ينبوب ميناميدند.
|
|
|
|